Van Duysen, Portekiz'de Çam Ormanına Giriyor

Comporta, Lizbon'un yaklaşık yüz kilometre güneyinde, Alentejo ile Setúbal yarımadasının birleştiği noktada oturuyor. Portekiz'in bu kıyı şeridini bilenler, toprak renginin değişimini hatırlar: kırmızı toprak ve çam ormanları, beyaz kumlara bir anda teslim olur. Vincent Van Duysen'in burada üstlendiği Club Comporta projesi bu geçişi mimari problemin merkezine yerleştiriyor.

Proje, JNcQUOI ve Amorim Luxury Group için tasarlanan 164 hektarlık bir alan. 64 özel villa, 94 ayrı konaklama pavyonu ve 34 otel pavyonu içeriyor; 2028 tamamlanma tarihi hedefleniyor. Ama asıl soru bu rakamlar değil: Van Duysen bu büyüklükte bir alanı çam ormanının içinde nasıl kuruyor?

Yatay Kalmak: Bir Mimari Karar Olarak Siluet

Van Duysen'in malzeme seçimi — pigmentli beton, terrakota karo, mantar detaylar, yerli ağaçlar — önce alışılmış bir 'yerel duyarlılık' jestiymiş gibi görünebilir. Ama burada işlev biçimi belirliyor: yeşil çatılar yerli otlarla kaplanmış, yapıların üst yüzeylerini adeta peyzaja dönüştürüyor. Van Duysen'in tanımladığı 'güçlü yatay varlık' ile 'kıyı silüetini bozmama' kararı aynı cümlenin iki yarısı. Yatay kalmak bir estetik tercih değil, burada bir etik karar: inşaat korunan rezerv içinde bulunduğundan, yapıların çevresini domine etmemesi hukuki ve ekolojik bir zorunluluk.

Mantarın yapıda nasıl kullanıldığını düşünüyorum. Portekiz, dünya mantar (cork) üretiminin yaklaşık yarısını karşılıyor; Amorim grubu bu sektörün en büyük oyuncularından biri ve projenin ortaklarından. Bu, mantarın burada dekoratif bir malzeme seçimi olmadığını gösteriyor: bir endüstriyel zincirin içine dahil edilmiş, yereli yapı diliyle buluşturan bir karar. Mantar ısı yalıtımı ve ses sönümlemesi konusunda gerçekten iyi bir performans sunuyor; Van Duysen'in bunu yalnızca 'dokunsal referans' olarak değil yapısal bir malzeme olarak kullanması önemli bir ayrım.

İçerisini Dışarısına Açmak: Bir Vadinin Sınırı

Van Duysen, villaların tasarımında içeriyi dışarıya geçirmeyi merkeze aldığını söylüyor. Her villa geniş bir oturma-eğlence alanı, iki ana yatak odası, servis birimleri, açık teraslar ve havuz içeriyor. Bu program özelinde bir yeniliği yok; lüks konut villalarının standart anatomisi bu. Ama burada malzeme kararlarının devreye girdiği yer tam olarak bu program sıralaması: geniş çatı saçakları terası gölgeliyor, yüzme havuzu çam ağaçlarına bakan bir aksta konumlanıyor, taş ve ahşap yüzeyler avlu geçişini yumuşatıyor. Sınır mimari değil, geçirgen bir eşik olarak kuruluyor.

Projenin BREEAM sertifikasına aday olması, sıfır gazlı araç politikası ve elektrikli ulaşım ağı, son yıllarda her lüks tatil köyünün sürdürülebilirlik listesine koyduğu maddeler. Bu konuda Van Duysen'i özellikle metheden bir şey söylemeyeceğim; bunlar artık asgari gerekler. Asıl takip edilmesi gereken soru şu: bu büyüklükte bir proje tamamlandığında, 164 hektarlık çam ormanı ne kadar sağlıklı kalıyor? Yeşil çatı ve yerli ot kombinasyonu bir yapının ekolojik yükünü hafifleten fakat tamamen ortadan kaldırmayan önlemler. 2028'den sonra göreceğiz.

Van Duysen'in Portekiz'le ilişkisi eskiye dayanıyor. Yakınlardaki Melides'te kendi evi Casa M'yi de buraya inşa etti; Club Comporta, o kişisel coğrafyanın ticari ölçeğe taşınması. Bu ikisi arasındaki gerilim — kişisel yer bağlılığı ile büyük ölçekli geliştirme — projenin en ilginç tarafı bence. Bir mimarın hem bölgede yaşaması hem de onu bu ölçekte dönüştürmesi, kaçınılmaz bir çelişkiyi barındırıyor. Van Duysen bu çelişkiyi malzeme ve form diliyle ne kadar işleyebilirse, Club Comporta o kadar mimari değer taşıyacak.

Comporta uzun süredir Portekizli kıyıların gizli kalmış bir köşesi olarak anıldı. Club Comporta gibi projeler hem bu gizliliği hem de kıyı rezervinin geleceğini şekillendiriyor. Mimariden beklenen tek şey bu süreçte mümkün olduğunca az iz bırakmak değil; mümkün olduğunca doğru izi bırakmak. Van Duysen'in beton ve mantarı bunun için kullanıp kullanamayacağını 2028 gösterecek.