Frida Escobedo'nun Sorusu: Bir Müze Kimliğini Nasıl Yeniden İnşa Eder?

Mimarlar hakkında konuşurken isimden önce projeye bakmayı tercih ederim. Frida Escobedo'nun 2026 Cooper Hewitt Ulusal Tasarım Ödülü'nü kazandığını duyduğumda önce yaptığı işe baktım, sonra neden kazandığını anladım.

Uyarlamalı Yeniden Kullanım

Meksika City merkezli stüdyo 2006'dan bu yana mimarlık, sanat kurulumu, uyarlamalı yeniden kullanım ve nesne tasarımı arasında geziniyor. Bunu 'disiplinlerarası' kelimesiyle geçiştirmek kolay; ama Escobedo'nun gerçek sınama alanı, büyük kurumsal müdahalelerde basit formlarla kimlik sorununu nasıl çözebileceğini göstermek olmuş. Cuernavaca'da David Alfaro Siqueiros'un eski atölyesini çağdaş sanat müzesine dönüştürdüğü La Tallera projesi, 2012'de bunu yapıyordu: sanatçının mekânını yıkmak yerine onu iç içe geçirerek yeniden sunmak.

Şu an üzerinde çalıştığı yer çok daha ağır bir soruyla karşı karşıya. Metropolitan Müzesi'nin yeni Modern ve Çağdaş Sanat Kanadı, Beaux-Arts cephesinin tam gerisine, Fifth Avenue aksına yerleşecek. Met kendi koleksiyonunda yaklaşık bir yüzyılın modernizm birikimini barındırıyor; bu birikimi nasıl çerçeveleyeceğin, kurumun yeni nesille kurduğu ilişkiyi de belirliyor. Escobedo'nun buradaki yaklaşımı henüz tam kamuoyuna açılmış değil; ama stüdyonun geçmişine bakınca sade formların bir eleştiri aracı olarak kullanıldığını görüyorsun.

İstanbul'a Uzanan Bir Soru

Cooper Hewitt açıklamasında stüdyonun 'kolektif kimliği ve kamusal mekânı şekillendiren güçleri, sıradan biçimler aracılığıyla görünür kılma' pratiğinden söz ediliyor. Bu cümle şişirilmiş görünebilir, ama içinde gerçek bir ayrıştırma var. Escobedo'nun yaptığı, mimariyi temsil için değil, ifşaat için kullanmak: daha önce görmediğin bir şeyi, çok yalın bir doğrusal kararla aniden net hale getirmek.

Buradan bir kez daha İstanbul'a dönüyorum. Türkiye'nin kamusal kültür yapıları mirasını yönetme biçimini düşününce, 'uyarlamalı yeniden kullanım' tartışmasının bizde neden hiç ilerlemediği sorusu takılıyor aklıma. Escobedo'nun Siqueiros'un atölyesiyle yaptığı şey, tarihi yapıyı muhafaza etmek değil, onu aktif bir diyaloğa sokmak. İstanbul'daki dönüşüm projelerinin büyük çoğunluğu ya tamamen yıkıp inşa ediyor ya da yapıyı donup tutmuş bir obje gibi cam fanusun içine koyuyor. Arası yok.

Escobedo Meksikalı, ama pratiği bugün New York'la Meksika City arasında gerilip uzanıyor. Bu coğrafi gerilimi sadece bir ofis lojistiği olarak okumamak gerek; iki şehrin talepleri birbirinden çok farklı, ve aynı stüdyo her ikisine yanıt üretiyorsa, o stüdyonun üretim mantığı çok katı bir imzaya yaslanmıyor demektir.

Ödül, Mayıs 2026'da New York'ta Smithsonian National Design Awards Gala'sında verildi. Diğer kazananlar arasında peyzaj mimarı Ten Eyck ve aktivist-mimar ikilisi Teddy Cruz ve Fonna Forman yer alıyor; bu yılın Cooper Hewitt listesi, mimarlığı salt fiziksel üretim olarak değil, toplumsal bir müdahale pratiği olarak tanımlayan isimleri öne çıkarmış.