Gayrimenkul
Lina Ghotmeh: Toprağın Dilini Konuşan Mimari
Wallpaper* 2026 Yılın Mimarları'ndan Lina Ghotmeh, AlUla çölünde sıkıştırılmış toprak duvarlarla ve Milano'da pembe bir labirente dönüşen tarihi bir avluda iki farklı ses çıkardı. Her ikisi de aynı soruyu soruyordu: malzeme nerede başlar, hafıza nerede biter?
Lina Ghotmeh'i ilk kez ciddiye aldığım an, AlUla projesinin fotoğraflarını gördüğümde değildi. Beyrut'un tarihi mirasıyla kurduğu ilişkiyi anlatan kısa bir söyleşide, 'arkeoloji mimariyi nasıl etkiledi?' sorusuna verdiği yanıttaydı: 'Toprağı kazmak, zamanın başka türlü okunduğunu öğretti. Katmanlar, kronoloji değil; aynı anda var olan anlar.' Bu cümleyi okuduğumda eğitim aldığım Boğaziçi'nden görünen Rumelihisarı'nı düşündüm; orada da katmanlar aynı anda var oluyor, biz bakmayı bilmiyoruz.
AlUla: Çöl Kendi Evini Nasıl İnşa Eder
Ghotmeh'in AlUla'daki konut projesinde duvarlar sıkıştırılmış topraktan, yani çölün kendi malzemesinden yükseliyor. Renk uyumu tesadüf değil; kızıl kaya, kum sarısı ve kumtaşı tonları yapay bir seçim değil, sahadan gelen zorunluluk. Yapı, çevresindeki kaya formasyonlarından keskin bir sınır çizmiyor; bir noktada bitmesi gerektiği için bitiyor, sanki doğal bir süreç onu durduruyor. Bu bağlam yazarlığı — Emre Arolat'ın İstanbul'da yapmaya çalıştığı şeyin benzeri bir mantık — kendini dayatmak yerine yere tabi olmak.
AlUla, son yıllarda büyük bir kültür ve turizm yatırımına sahne olurken bu bölgede mimari kararların ne kadar doğru alınacağı ciddi bir sorun. Bazı projeler o kıraç topraklara cam ve çelik dikmeyi tercih etti; Ghotmeh'in seçimi bunun tersi. Bu, hem ekolojik hem de etik bir duruş.
Milano: Barok'a Pembe Dokunuş
Ghotmeh'in mimari sorusu basit: bina nerede başlar, toprak nerede biter? İkisi arasındaki sınır ne kadar inceltilirse, mimari o kadar dürüst olur.
Salone del Mobile haftasında Palazzo Litta'nın tarihi avlusuna kurulan 'Pink Labyrinth' ise farklı bir Ghotmeh'i ortaya koyuyordu. Barok geometrinin içinde yavaşlamayı zorlayan, pembe duvarların arasında yönünüzü kaybettiğinizde bir an duraksadığınız, o duraksamanın aslında mimarın sizi oraya bilerek koyduğunu fark ettiğinizde rahatsız eden bir yapı. Milano'nun bu yıllık mekânsal gösterisinde bu denli psikolojik işleyen, bu denli ekonomik malzemeyle bu denli büyük etki yaratan az şey gördüm.
Wallpaper*'ın Ghotmeh'i 2026 Yılın Mimarları arasında göstermesi bu ikili dilin farkındalığından geliyor. Ama asıl soru şu: onu daha çok takip etmemiz gerekiyor. AlUla ve Bukhara'daki Jadids Mirası Müzesi projelerini aynı anda sürdüren bir stüdyo; farklı kıtalarda, farklı kültürel katmanlarda ama aynı ısrar. Malzeme önce konuşur, mimar sonra dinler.