Gayrimenkul
Marina Tabassum: Yıkılmak Üzere Tasarlamak
2025 Serpentine Pavilion tasarımcısı ve Wallpaper*'ın 2026 Yılın Mimarı Marina Tabassum, 'geçici' kavramını bir sınır değil, bir özgürlük olarak kullanıyor. Bengal deltasının zamansız mimari mantığından çıkan bu ses, yerleşik mimari söylemin dışında duruyor.
Mimarlık, kalıcılığı kendine varoluş gerekçesi olarak uzun süre benimsedi. Roma'nın kemeri bin yıl ayakta durduğunda, mimar da bu dünyanın ötesinde bir iz bırakmış sayılıyordu. Oysa Marina Tabassum tam tersini öneriyor: geçici olmak, belki de en dürüst mimari duruştur.
Tabassum, 2025 Serpentine Pavilion'ı için Bengal'in shamiana geleneğini referans aldı. Shamiana, güney Asya'da bayramlarda, dini törenlerde, düğünlerde kurulan bambu ve kumaş strüktür — geçici, taşınabilir, her kullanımdan sonra sökülen. Tabassum bunu 'minyatür bir pavilyon' olarak tanımlıyor; mimari kurumsallığın değil, kolektif deneyimin mekânı.
Dört Kapsül, Bir Hafıza
Kensington Gardens'taki yapı dört ahşap kapsülden oluşuyordu; yarı şeffaf cepheler içeri süzülen ışığı renklendiriyor, kinetik bir bileşen sayesinde kapsüllerden biri hareket edebiliyordu, uzayı yeniden kurgulayabiliyordu. Tüm yapı, ilk kez Tabassum'un tamamen ahşaptan inşa ettiği bir strüktürdü. Görsel olarak kırılgan, strüktürel olarak düşünülmüş, ruhsal olarak ise güçlü bir şey duruyordu Londra parkının ortasında; o meşhur yıllık Serpentine mimari söylemine alışık bir gözün hemen kabul edemeyeceği kadar mütevazı, ama kalmaya devam ettiği sürece de giderek derinleşen bir yapı.
Tabassum'un sorusu şu: kalıcılık mı büyüklüğü tanımlar, yoksa yıkılmak üzere tasarlanmış bir yapı mı dürüstlüğü mümkün kılar?
Wallpaper* Neden Seçti
Wallpaper* Tasarım Ödülleri 2026'da Tabassum'u üç Yılın Mimarı'ndan biri ilan etti. Dergi, bu seçimle aslında Batı merkezli mimari söylemin dışında kalan seslere nihayet yer açıyor. Je Ahn ve Lina Ghotmeh ile birlikte adı anılan Tabassum, Bangladesh ve Güney Asya mimari geleneğini temsil eden nadir bir isim olarak bu listede. Daha önemli olan şu: Tabassum sadece 'coğrafya olarak temsil' değil, felsefi olarak alternatif bir ses. Kalıcılık fetişi üzerine kurulmuş bir disiplinde geçiciliği savunmak, savcı kürsüde beraat istemek kadar zor.
Serpentine Pavilion'ın Ekim 2025'te kapatılmasının ardından yapı, Bengal kültürü, şiiri ve ekolojisine ilişkin kitapları barındıran bir kütüphane olarak yeniden işlevlendirilmeye hazırlandı — Tabassum'un başından beri planladığı bir 'sonraki hayat'. Bu, yıkılacak olmayan ama dönüşecek bir mimarinin habercisi. Şimdi bu yaklaşımı Orta Doğu'ya taşıdığı AlUla projesinde de görüyoruz: çölden doğan, çöl malzeme mantığıyla konuşan, oraya gömülecek olan bir yapı.
İstanbul'daki geçici mimari tartışmalarına baktığımda, hâlâ 'geçici' kelimesinin 'kalıcıya kıyasla daha az değerli' anlamına geldiğini görüyorum. Tabassum bu denklemin tersini kuruyor. Bunu not etmek yeterli değil; içselleştirmek gerekiyor.