Trofenin Altında Yatan Çatlak: 2026 Müzayede Piyasasının İlk Yarı Bilançosu

Haziran sonunda Christie's ve Sotheby's birinci yarı rakamlarını açıkladığında sanat basını her zamanki gibi büyük rakamlarla coştu. Christie's 4,5 milyar dolar, Sotheby's 4,4 milyar dolar, Phillips yüzde altmış artışla 507 milyon dolar. Küresel müzayede satışları geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde yetmişin üzerinde büyüdü. İlk bakışta tablonun rengi açık.

Ama rakamları katmanlı okumak gerekiyor. Christie's'in mucizesi büyük ölçüde tek bir koleksiyondan geldi: S.I. Newhouse koleksiyonunun on altı eseri 630,8 milyon dolar etti. Jackson Pollock'ın 1948 tarihli drip tuvalinin 181,2 milyona satılması, Constantin Brâncuşi'nin 107,6 milyona çıkması — bunlar sanat piyasasının sağlıklı olduğunu değil, üst rafın neredeyse arzın kuruduğu bir talep ortamında işlediğini gösteriyor.

Aynı Çatı, İki Farklı Ekonomi

Phillips bu ayrışmayı en çıplak biçimde ortaya koydu. Genç ve çağdaş sanatçılara yatırım yapmış bir platformun birinci yarıdaki ortalama lot fiyatı 78.500 dolar. Bu rakam Christie's ve Sotheby's gece satışlarının ortalamalarıyla kıyaslandığında, tek bir piyasanın değil, aynı çatı altında eş zamanlı işleyen iki farklı ekonominin varlığını gösteriyor. Eleştirmenler buna 'iki hızlı piyasa' dedi; ben daha doğrudan bir terim tercih ediyorum: çatal.

Mayıs ayında Phillips'in 115,2 milyon dolarlık beyaz eldiven satışı — tüm lotların alıcı bulduğu, tahminleri aşan bir gece — bu çatalın içinde bir parlama olarak okunabilir. O gecenin öne çıkan ismi Lee Bontecou'ydu: iki boyutlu bir eseri 4,3 milyon dolara, tahmininin üç katına satıldı. Pat Passlof ve Olga de Amaral için de rekorlar kırıldı. Phillips, bu sonuçları 'kadın sanatçılara geç adalet' çerçevesine yerleştirdi; bu okuma doğru ama eksik. Piyasanın bu isimleri şimdi keşfetmesi, onların sanatsal değerinden değil, mavi çip havuzunun daralmasından kaynaklanıyor.

Bu 'kaliteye uçuş' tablosunun sektörel sonuçları var. Genç çağdaş sanatçıların temsil edildiği orta segment —Phillips'in ağırlıklı olarak çalıştığı zemin— hâlâ zayıf. Satış oranları görece iyi görünse de ortalama fiyatlar düşük, spekülatif dönemin şişirdiği isimler deflasyona uğramış durumda. Galerilerin orta seviye sanatçıları tutma kapasitesi kısıtlanırken, üst katta herkes aynı onlarca trofeyi birbirinden kovalıyor.

Eleştirmenler 'piyasa iyileşiyor' dediğinde sorulması gereken şu: kimin piyasası? Sotheby's'in birinci yarıda yüzde seksen sekiz artış göstermesi, satışlarının büyük bölümünün mavi çip varlıklara dayandığı bir dönemin ürünü. Artnet'in deyimiyle bu, 'sanat genelinde değil, trofe alanında iyileşme.'

İkinci yarıya girerken asıl soru şu değil: rekorlar sürecek mi? Asıl soru: ortanın çöküşü kalıcılaşacak mı? Galericiler, yeni nesil sanatçıları elinde tutabilmek için ikincil piyasanın dışına çıkmak zorunda. Kurumsal destek ve alternatif finansman mekanizmaları devreye girmezse, müzayede rafında parlayan trofelerin altında giderek boşalan bir zemin olduğunu göreceğiz.