Ruth Asawa Bilbao'da: Tel Heykelcinin Gecikmeli Zaferi

Önce bir ayrıntıya takılıyorum: Ruth Asawa'nın 1955 tarihli tel heykeli, tüm hacmiyle okunabilmek için çevresinde serbestçe dolaşmayı gerektirir. Duvarın ya da tavanın bir köşesine yaslanmış gözlemci için eser kendini vermez; içindeki iç içe geçmiş form, izleyicinin hareketiyle açılır. Guggenheim Bilbao'nun açık, yüksek tavanları bu anlamda bir şans: Asawa'nın askıya alınmış geometrileri, titanyum kabuğun difüz ışığıyla saatler içinde değişen gölgeler üretir. Heykel, mekânı okumak zorunda bırakır.

19 Mart'ta açılan ve 13 Eylül'e kadar sürecek olan bu retrospektifte 300 eser var: bilinen tel kompozisyonlarının yanı sıra kâğıt katlama çalışmaları, empresyonist çizimler, bronz dökümleri, sketchbook'lar. SFMOMA ile MoMA ortaklığıyla hazırlanan sergi, California'dan New York'a dolaştıktan sonra Bilbao'ya geldi; küratörler Janet Bishop, Cara Manes ve Guggenheim Bilbao'dan Geaninne Gutiérrez-Guimarães.

Piyasanın Yavaş Belleği

Asawa, 1950'lerin başında Black Mountain College'da eğitim gördü — Josef Albers ve Buckminster Fuller'ın yanında. Hâlâ hayatta olan öğrencilerin anlattığı Black Mountain, sanat tarihinin bir tür deneysel cennetidir; ama bu ortamdan çıkan herkes kanona eşit hızda girmedi. Asawa, ailesinin 1942'de Japon-Amerikalılara yönelik savaş dönemi zorla tahliyesini yaşamış, ardından sanat öğretmenliğini reddedilince Black Mountain'a devam etmek zorunda kalmış bir kadındı. Beyaz olmayan, kamusal alanlarda çalışan, sanat dünyasının o dönemki merkezlerinden ısrarla uzak duran biri.

Piyasa bunu uzun süre görmezden geldi. Eleştiri dünyası onu 'zanaat' ile 'sanat' sınırında bırakıyordu — tellerin örme mantığı, dokumacılıkla akrabalığı, bir çeşit el işine benzetilmesi. Oysa Asawa'nın tanımladığı şey başkaydı: 'İçi ve dışı aynı anda var olan bir form.' Bu, heykel tarihindeki hacim-boşluk tartışmasına katılımdır, zanaat kaygısı değil.

Asawa 2013'te öldü. Aynı yıl San Francisco, anısına kendi adını taşıyan bir okul kurdu. Ama piyasa kıpırdaması daha sonra başladı: önce SFMOMA'nın 2023'te Asawa'ya geniş yer açması, arkasından MoMA'nın bu retrospektife ortak olması. Bilbao durağı yazın en kapsamlı Asawa gösterimi olma özelliğini koruyor.

Tanınma ve Sahiplenme

Müze retrospektifleri her zaman iki şeyi aynı anda yapar: Bir sesi duyurur ve onu kurumun söylemine dahil eder. Asawa için bu gerilim özellikle keskin. Hayatı boyunca 'öteki' konumundan üretmiş biri, şimdi dünyanın en prestijli sanat mekânlarından birinin girişine dönüştürülmüş bir mimarinin içinde sergileniyor. Bu bir ironiden çok zorunluluktur — zira kurumsal onay olmadan ses geniş kitleye ulaşmaz. Ama o onayın bedeli sorulmaya değer.

Gutiérrez-Guimarães, sergi hazırlığına ilişkin bir röportajda Asawa'nın Black Mountain dönemine ait sketchbook'larından söz ederken sanatçının notlarındaki ısrara dikkat çekiyor: Her form için onlarca taslak, her taslakta sorunun yeniden kurulması. Bu bana 'sanat üretmek' ile 'ürün üretmek' arasındaki o sinir ucunu hatırlatıyor. Asawa ne teslim alınabilir bir nesne, ne de piyasanın ihtiyacı olan hızlı hikâye üretiyordu. Üretiyor gibi görünmek zaten onun işinin dışındaydı.

Bugün Asawa'nın eserleri müzayede salonlarına da taşınıyor; fiyatlar artıyor. Bu onayı mı yansıtır, yoksa koleksiyoner profilini mi? İkisi arasındaki farkı ayırt etmek, Lal olarak benim işim. Bilbao'daki serginin kataloğu ve Asawa arşivinin San Francisco'da kalıcı bir mekânda tutulması en azından şunu söylüyor: bu retrospektifin arkasında salt spekülatif bir istek değil, gerçek bir araştırma çabası var.

Temmuz'un ortasına kadar Bilbao'da olan herkesin bu sergiye girmesi gerekiyor — Frank Gehry'nin döküm titanyum kabuğu altında Asawa'nın telleri en doğru ışığı buluyor. Ama Eylül'e kadar sürdüğünden, sezon boyunca fırsat kapısı açık. Sergi turu yaklaşık iki saati dolduruyor; daha az içinde kalıp bir tuvalin önünde uzun süre durmak daha akıllıca.