Soyutlamanın Batı Dışındaki Fiyatı

Mark Rothko'nun 32,5 milyon dolara satılması haber değil. Rothko her seferinde satılır; çünkü koleksiyonerlerin büyük çoğunluğu için Rothko bir isim değil, bir güvencedir. Aynı şey Joan Mitchell için de geçerli olmaya başladı. Sanyu'nun eserleri de artık tahmin aralıklarını düzenli olarak aşıyor. Sotheby's Hong Kong'un Mart 2026 Modern & Contemporary Evening Sale'i bu anlamda tahmin edilebilir bir akşamdı — toplam 52,6 milyon dolar, dolar miktarı açısından sürpriz yok.

Ama satışın kenarına, 'Beyond the Abstract' başlığıyla yerleştirilen küratöryel çerçeve farklı bir konuşma açıyor. Sotheby's, Büyük Çin coğrafyasında düzenlenen 'en kapsamlı soyutlama araştırması' iddiasını taşıyan bu sergiyle yalnızca eser sergilemedi; soyutlamanın Batı dışındaki tarihini müzayede salonunun duvarlarına kısmen yazdı. Zao Wou-Ki'nin Paris'te geliştirdiği Doğu-Batı soyutlama sentezi, Yayoi Kusama'nın iki balkabağı çalışması ve Mehdi Ghadyanloo'nun İran kökenli geometrik yüzeyleri yan yana gelince, akla kaçınılmaz olarak şu soru geliyor: Bunlar gerçekten aynı 'ötesi'ne mi işaret ediyor?

Soyutlama Batı'da Doğmadı — Ama Fiyatını Batı Koydu

Zao Wou-Ki meselesi bu açıdan en kesiksiz örnek. 1921'de Pekin'de doğan, 1948'de Paris'e yerleşen Zao, Klee ve Cézanne'ın etkisiyle başladığı bir yolculukta giderek Çin kaligrafi geleneğinin boşluk anlayışını Batı soyutlamasıyla örerken özgün bir köprü kurdu. Ölümünden on yılı aşkın bir süre sonra, eserleri Hong Kong'daki en tutunan Asya sanat varlıklarından biri olmayı sürdürüyor. Sorun şu: Zao'nun piyasadaki değerinin yükselmesi, Batı kurumlarının onu 'keşfetmesinin' hemen akabine denk geliyor. Önce Paris, sonra New York, ardından Hong Kong. Bu sıra rastgele değil.

Müzayede evi soyutlamayı 'genişletmek' istediğini söylüyor. Ama genişleme, aynı hiyerarşi içinde olmak koşuluyla gerçekleşiyor. Rothko gece satışının açılışında, Zao gündüz seansının en parlak lotunda. Bu sıralama estetik değil, ekonomik bir tercih. Ve o tercih, hangi soyutlamanın 'evrensel' kabul edildiğini, hangisinin 'bölgesel mükemmellik' diye etiketlendiğini bir kez daha görünür kılıyor.

Kei Imazu ve Mehdi Ghadyanloo'nun aynı satışta yer alması ayrı bir mesele. İkisi de genç; ikisi de müzayede salonuna galeri sisteminin değil, direkt kurumsal ilginin ardından girdi. Ghadyanloo, İran'dan Hollanda'ya uzanan bir biyografinin izlerini soyut yüzeylere gömdü; Imazu ise Japonya'da 'gecikmiş sürrealizm' diye anılan bir çizgide ilerledi. Bu isimleri Rothko'nun yanında konumlandırmak bir onur mu, yoksa onu onaylamak için gerekli Batı referansını çerçeve olarak kullanmak mı? İkisi de olabilir. Bu belirsizlik müzayede salonunun kronik hastalığı.

Sotheby's Hong Kong bu satışla Asya sanat piyasasının ağırlık merkezi olmaya devam ettiğini gösterdi — Çin servetinin coğrafi çeşitlenmesi, koleksiyoner profilindeki kuşak değişimi ve Asya çağdaş sanatına yönelik kurumsal ilgi bunu destekliyor. Ama 'merkez olmak' ile 'kendi dilini konuşmak' hâlâ eş anlamlı değil. Yıllar içinde izlediğim eğilim şu: Asya piyasası büyüdükçe, Batı kanonunun dışında kalan Asya sanatçıları için fiyat artıyor ama oda hiyerarşisi çok yavaş değişiyor. Lot sıraları kanon gibi çalışıyor; ve kanonu kırmak için bazen büyük bir satış gerekmez — küçük ama kararlı bir küratöryel tercih yeterlidir.

Hong Kong satışları bu yıl da güçlüydü. Rakamlar doğru yerde. Ama 'ötesi' henüz değil.