Lanthimos'un Acı Tatlısı: Kış Böceği'nden Kinds of Kindness'a Bir Ses
Yorgos Lanthimos sinema dilini her filmde baştan icat etmiyor — derinleştiriyor. Bu derinlik nereye gidiyor?
Yorgos Lanthimos hakkında yazmanın en büyük tuzağı şu: onu kolayca bir kışkırtıcı, bir provokasyon makinesi olarak çerçevelemek. Oysa Lanthimos filmlerini bir provokasyon olarak okumak, bir çekicin mekanizmasına bakıp onun ne kadar gürültü çıkardığını not etmekle eşdeğerdir. Asıl mesele çekicin gürültüsü değil, nereye indiği.
Dogtooth ile başlayan o ürpertici ev-dil deneyi, Alps'taki kimlik ikamesi, The Lobster'ın distopik kurumsal mantığı ve The Favourite'ın güç üçgenindeki mizahı — bunlar Lanthimos'un gelişim evrelerini değil, aynı temanın farklı cephe aydınlatmalarını işaret eder. Tema nedir? İnsan davranışının yapay, öğrenilmiş, sistemin dayattığı kalıplara olan derin sadakati. Ve bu sadakatin içinde filizlenen groteski.
Poor Things'den Kinds of Kindness'a: Özgürlük Yanılsaması
Poor Things (2023), Lanthimos'un en flamboyant filmidir: geniş açı lensler, görkemli dekor, Emma Stone'un bedeniyle dünyayı keşfeden karakterinin neredeyse coşkulu enerjisi. Bella Baxter'ın özgürleşme yolculuğu yüzeyde bir kutlama gibi görünür — ama Lanthimos o kutlamayı asla temiz bırakmaz. Her özgürleşme bir başka sistemin kucağına düşmekle tamamlanır. Bu, filmin en keskin ve en az tartışılan yanıdır.
Kinds of Kindness (2024) ise tam tersi bir hareket yapar. Tek tek hikâyelerin birbirine geçtiği antoloji yapısı, soyut ve klinik bir soğuklukla işlenir. Poor Things'in renkli dünyasının yerini gri-bej bir varoluş yorgunluğu alır. Jesse Plemons'ın yüzü — her üç bölümde farklı bir karakter olarak — Lanthimos'un bu dönemki imzasına dönüşür: boyun eğmenin beden diline bakış.
Lanthimos bir ahlak dersi vermez. Sizi rahatsız etmeye de gelmez aslında. Yaptığı şey çok daha tehlikeli: size aşina olan şeyleri o kadar yabancılaştırır ki, oturduğunuz koltukta kendinize yabancılaşırsınız.
Bu iki film arasındaki fark bir zikzak değil, bir odaklanma. Poor Things'te geniş bir tuval var; Kinds of Kindness'ta kamera daralır, mercek daha yakına çeker, seyirci için daha az kaçış noktası bırakır. Lanthimos'un son dönem estetiği — o meşhur balık gözü lens kullanımı, dialoğun kasıtlı monotonluğu, oyuncuların neredeyse robot gibi konuştuğu anlar — bu filmde doruk noktasına ulaşır.
Ses Tasarımının Ahlaki Boyutu
Lanthimos filmlerinde müzik bir dekor değildir. Aleksis Grigoris ve Jeremiah Bornfield'ın çalıştığı ses dünyasında, alışılmış dramatik puanlama yoktur. Bunun yerine ses kesintileri, beklenmedik yerlerde beliren klasik parçalar ve diegetic sesin — ayak sesleri, kapı gıcırtıları, çatalların tabak üzerindeki tıkırtısı — dramatik bir araç olarak kullanılması var. The Lobster'da bir lokantada yemek sahnesinin sesi, karakterlerin konuşmasından daha fazla bilgi verir; sesin yüksekliği, çatalların ritmik kullanımı, garsonun geçişleri — hepsi bir baskı makinasının çark sesini anlatır.
Bu yaklaşım Bresson'u anımsatır — ama Lanthimos Bressonian bir maneviyata değil, daha çok Hanekevari bir soğuk gözleme yaslanır. Bresson'da ses bir iç sesin dışa vurumudur; Lanthimos'ta ise dışın içi işgalinin belgesidir.
Şimdi soru şu: Lanthimos bu ses dünyasını bir sonraki projesinde nereye taşıyacak? 2026'nın festival gündeminde adı dolaşıyor. Hangi konuya el atacağını bilmiyoruz. Ama bildiğimiz şey var: onun filmlerine hazırlıklı olmak için önceki filmlerini değil, kendi önyargılarınızı mercek altına almanız gerekiyor. Yoksa film sizi değil, siz filmi izlemiş olursunuz.