Sinema
Yeterli Kalite Bulamadık
Venedik yarışmasına yalnızca bir kadın yönetmen alındı. Alberto Barbera bunu kalite kriteri olarak savundu. Bu savunma, bir programı değil bir bakış sistemini ele veriyor.
Bir sayı var ortada. Bu sayı sizi rahatsız etmiyorsa uyuşturuldunuz demektir: 83. Venedik Film Festivali'nin ana yarışmasında 20 film, 1 kadın yönetmen. 2025'te bu rakam altıydı. 2026'da bir. Yüzde yetmiş düşüş. Alberto Barbera bunu sorunsuz bir seçim süreci olarak sundu; bulsaydık alırdık, dedi.
Söz konusu yönetmen Danimarkalı May el-Toukhy. Queen of Hearts ile 2019 Sundance'te seyirci ödülü almış güçlü bir isim. Venedik'e taşıdığı filmi Woman Unknown, II. Dünya Savaşı sonrasında bir aşk skandalının gölgesinde kalan genç bir ev hizmetçisinin hikâyesini işliyor. Seçim eleştirilebilir değil. Ama el-Toukhy'nin varlığı, Barbera'nın 'bulamadık' tezini kendi içinde çürütüyor: bir tane bulunduysa, aramak gerekiyordu.
Kalitenin Bakışı
Barbera'nın Variety'e verdiği yanıt kelimesi kelimesine şu: 'She's the only one we found of adequate quality to compete internationally.' Bu cümle bir değerlendirme değil, bir itiraf. 'Kalite' denen şeyin hangi referans çerçevesinden belirlendiğini sormadan geçemiyorum. Otuz yıllık festival direktörlüğünde hangi filmler 'uluslararası rekabet standardı' olarak içselleştirildi; hangi anlatı biçimleri o standarttan dışarıda bırakıldı?
Rakamları düz okuyalım: Bu yıl başvuruların yüzde yirmi dördü kadın yönetmenlerden gelmiş. Geçen yıl yüzde otuzdu. Düşüş endişe verici; ama asıl soru o yüzde yirmi dörtten seçime uzanan süreçte. Aynı festivalin Giornate degli Autori bölümünde 25 filmin 14'ü kadın yönetmenlere ait. Critics' Week'te de oran güçlü. Barbera'nın yönetimindeki tek bölüm, aynı festival çatısındaki diğerlerinin 'bulamadığını' buldu. Bu tutarsızlık tesadüf değil, tercih.
Neyin 'kaliteli' sayıldığına karar veren mekanizma, o kararı verenin bakışından bağımsız işleyemez.
İtalyan Kurumlarının İtirazı
Yedi İtalyan erkek yönetmen bu yıl Venedik'in çeşitli bölümlerinde. Yedi. Tek ölçütün kalite olduğunu söyleyen bir festival yöneticisi, bu coğrafi ve cinsiyet tekdüzeliğini nasıl açıklıyor?
İtalya'nın başlıca film kurumları ortak bildiri yayımladı: 'Kalite, tarihin üzerinde asılı duran ilahi, tarafsız, nesnel bir kategori değildir.' Kuru görünebilir bu cümle; ama içinde gerçek bir itiraz var. Barbera, kendi bakışını evrensel bir ölçüt diye sunuyor.
Venedik bu sezon bazı doğru seçimler de yaptı: Maggie Gyllenhaal'ı jüri başkanlığına getirdi, diğer bölümlerde risk alan filmler seçildi. Ama ana yarışma, bir festivalin imzasıdır. Bu yılki imza, 2026'da 'yeterli kalite bulamadık' demenin ne anlama geldiğini sormadan geçilemiyor. Festivaller tek bir filmle değil, yaptıkları tercihlerle hatırlanıyor.