Isaac Chong Wai, Hong Kong'da: Pekin Operası'nın Cinsiyeti Nerede Saklı?

Pekin Operası'nın erkek oyuncusu sahneye dişi rolde çıktığında ne olur? Giysi, makyaj, ses teli, el bileği açısı — hepsinin birlikte çalışmasıyla oluşan, on yıllarca ezberlenmiş bir dil. Beden bu dili başka bağlamlara taşıdığında, sahne biter ama hareket bitmez. Isaac Chong Wai'nin 'An Intimate Surrender' sergisi tam bu noktada duruyor: Pekin Operası'nın cinsiyet performativity'sini çağdaş sanat galerisi zeminine indirdiğinde ne kalır, ne dönüşür, ne kaybolur?

Sergi 10 Temmuz'da Hong Kong'daki Tai Kwun Contemporary'de açıldı; 9 Ağustos'a kadar görülebilir. Sanatçının Hong Kong'daki ilk solo live art sergisi bu. Berlin'de çalışan, Hong Kong'da doğmuş bir sanatçı için 'eve dönüş' okuması basit olurdu — Chong Wai kendine bu kolaylığı tanımıyor. Sergi referans noktası olarak 1993 yapımı Chen Kaige filmini, Farewell My Concubine'ı seçiyor. Bu filmde Pekin Operası oyuncusu Leslie Cheung on yıllarca kadın rolünü bedeniyle öyle özdeşleştiriyor ki 'gerçek' ile 'sahne' arasındaki sınır ortadan kalkıyor. Chong Wai bu erimenin peşine düşüyor, ama nostalji olarak değil — anatomik bir soru olarak.

Kurulum ve Performans

Galeride metal çerçeveler, etched cam paneller, aynalar ve tekstil parçalarından oluşan bir kurulum var. Bunlar film ve tiyatro sahnelerinin fiziksel altyapısına gönderme yapıyor — sahnenin arka planı, ışık çerçeveleri, dekor iskeleti. Dansçılar bu iskeletin içinde hareket ediyor; akşam programlarında ise Chong Wai Pekin Operası hareketlerini, metinlerini ve cinsiyet kavramlarını fiziksel harekete çeviriyor. Gösteride Çin opera kostümlerinden phoenix taçları sökülüp yeniden birleştiriliyor — hem nesne hem hareket, hem söküm hem yeniden kuruluş.

Sergi küratörü Tai Kwun'un Ortak Küratörü Louiza Ho, projeyi 'queer temporality' ve 'gender performativity' çerçevelerinde tanımlıyor. Bu akademik çerçeveler servide değil; Chong Wai'nin pratik yaklaşımı teorik iskeletten çok bedenin hafızasına güveniyor. Asya erkekliğine dair yerleşik algıları ve diğer kimlik yapılarını sorgulaması, dışarıdan getirilen bir söylemle değil, Pekin Operası geleneğinin içindeki gerilimden başlıyor. Bu, Batı akademisyeninin 'Doğu cinsiyeti' üzerine konuşmasından farklı bir duruş.

Live art'ın müze bağlamına yerleşmesi meselesi hâlâ tartışmalı. Performansın zaman ve mekânla kurduğu geçici ilişki, kurumun arşivleme ve seyirciyle kurallı buluşma mantığıyla sürekli sürtüşüyor. Chong Wai bu sürtüşmeyi reddetmiyor; tersine, gündüz saatlerinde sürekli açık olan kurulumu akşam canlı performansla katmanlıyor. İzleyici aynı mekânda iki farklı zaman dilimine giriyor: nesne olarak sergi ve eylem olarak sergi. Aralarındaki dikiş yerini görmek de bir seçim.

Bir sanatçının kendi kültürel mirasının içindeki en gerilimli noktayı konu etmesi, her zaman alkışlanan bir cesaret değildir. Kimi zaman 'siyasi mesafe' adı altında kendi topluluğundan uzaklaşmak, Batı sanat kurumlarında daha kolay dolaşım sağlar. Chong Wai'nin Hong Kong'u seçmesi ve bu sergiyi orada açması bu anlamda da bir yerleşme eylemi. Berlin'den Tai Kwun'a getirilen soruları, cevapları Çin operasının içinden devşirerek sormak.

Sergi 9 Ağustos'a kadar açık. Temmuz-Ağustos arasında Hong Kong'da olmak, bu live art programının akşam gösterilerinden birini görmek — nadir bir çakışma. Chong Wai bunu 'teslim' olma ile 'teslim etme' arasındaki ince farka yerleştiriyor. 'An Intimate Surrender' başlığındaki 'surrender' kelimesinin Türkçe karşılığı için iki olasılık var: teslim olmak ve teslim etmek. Sergi her ikisini de sahnede tutuyor.