Sanat & Müzayede
Kumaş, Bellek, Kimlik: Zohra Opoku'nun Zeitz MOCAA'daki Büyük Solosu
Gana-Alman sanatçı Zohra Opoku'nun Zeitz MOCAA'daki ilk müze retrospektifi, fotoğrafı kumaşa baskılayan bir sanatçının on yıllık üretimini mercek altına alıyor.
Doğu Almanya'da doğup büyüyen, ardından babasının memleketi Gana'ya, Accra'ya taşınan bir kadının yaptığı işler hakkında ne söylenebilir? Zohra Opoku, fotoğrafı kumaşa baskılayan ve bu iki maddeyi birlikte büküp katlayan bir sanatçı. Bu süreç, basit bir teknik tercihin çok ötesinde: bir kültürel mirasın, bir bedeni giyen, bir evi örten, bir cenazeyi saran materyale nasıl işlendiğiyle ilgili.
Cape Town'daki Zeitz MOCAA'da Eylül 2025'ten bu yana açık olan 'We Proceed in the Footsteps of the Sunlight', sanatçının ilk kapsamlı müze retrospektifi. Küratörler Beata America ve Dr. Phokeng Setai, Opoku'nun bir on yıllık üretimini Su, Nefes ve Toprak eksenleri etrafında derlemiş. Sergi, Ekim 2026'ya kadar açık kalacak — hâlâ ziyaret edilebilir.
Miras Değil, Beden
Opoku'nun Gana tekstil geleneğiyle kurduğu ilişki, egzotik bir sahiplenme değil, kendi bedenini anlama çabası. 1976'da doğduğu Altdöbern'den Accra'ya taşındığında, bu coğrafi kırılma sanatının merkezine oturdu. Kente, dile, ritüele hem yabancı hem de genetik olarak bağlı olmak: bu deneyim, soyutlama ve anlatıma alışmış bir Batı izleyicisini tam olarak güvensiz bir zemine çekiyor. Opoku'nun eserleri rahat bir şekilde okunmak istemiyor.
Serginin Haziran 2026'daki sempozyum ve kitap lansmanı ek bir katman sundu: Opoku'nun pratiğini, özellikle Afrika'daki tekstil geleneklerini ve diasporik sanat söylemini akademik ve sanatçı perspektifinden bir araya getiren bu buluşma, müzenin kurumsal sınırlarını aşmak istediğini de ortaya koydu.
Sahnelerini kendiniz kurarsanız, kimse onları sizin yerinize tanımlamaz.
Kouoh Çizgisi
Zeitz MOCAA'nın bu seçimi, Koyo Kouoh'un kurumsal vizyonunun izini taşıyor. Kouoh, müzeyi Batı sanat piyasasının onay mekanizmasından bağımsız tutmak için direnmiş, Afrika kıtasındaki üretimi kendi bağlamında sunmayı ısrar etmişti. Opoku'nun retrospektifi bu çizgide okunabilir: Ne Berlin'de keşfedilmeyi bekleyen, ne Frieze New York standı arayan bir sanatçı. Accra'da yaşayan, orada köklenmiş, buradan konuşan biri.
Türkiye'den sanat piyasasını izleyen biri olarak bu örneği dikkate almak gerekiyor. Yerli sanatçıların Batı galerisinden önce İstanbul'da bir iz bırakması, o 'ilk' serginin kendine ait bir söylemi taşıması — Zeitz MOCAA'nın Opoku'ya yaptığı tam da bu.
Güneşin ayak izlerini takip etmek: sergi başlığı biraz aşırı lirik görünebilir. Ama Opoku'nun elinden geçince, güneş, kumaşı solduran ve rengi baskılayan bir güç olarak tam da olduğu yerde duruyor. Cape Town'da, Zeitz MOCAA'nın dördüncü katında, bu ayrıntıyı görecek vakti ayıranlar için sergi Ekim'e kadar açık.