Sürdürülebilirlik
Anlatıdan Kayıt Numarasına: California'nın Tekstil EPR'si Yürürlükte
1 Temmuz 2026'da California, büyük tekstil markalarını bir üretici sorumluluk örgütüne kayıt yaptırmak zorunda bıraktı. Sürdürülebilirlik raporlarında değil devlet kayıt defterlerinde geçen bir yükümlülük. Uymayanlar için günde 10.000 dolara kadar ceza.
California'nın Sorumlu Tekstil Geri Kazanım Yasası — SB 707 — 1 Temmuz 2026'da yürürlüğe girdi. Kanun bir çevre manifestosu ya da marka taahhüdü değil; uygulanabilir, cezai yaptırımları olan, devlet kayıt defterlerine geçen bir düzenleyici mekanizma. Küresel yıllık satışı 1 milyon doların üzerinde olan ve California pazarında tekstil ya da giysi satan her marka, CalRecycle tarafından onaylanan üretici sorumluluk örgütüne — Landbell USA — kayıt yaptırmak zorunda. Yaptırmayanlar için tablo net: günde 10.000 dolara kadar para cezası, kasıtlı ihlallerde günde 50.000 dolar.
Extended Producer Responsibility — Türkçe karşılığıyla Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu — modeli elektronik atık ve ambalaj sektöründe yıllardır işliyor. Tekstil, bu sistemin içine son giriyor. AB Almanya öncülüğündeki tekstil EPR modelini hazırlıyor; Fransa kendi yapısını yıllardır uyguluyor; Birleşik Krallık tartışma aşamasında. California, 1 Temmuz 2026 itibarıyla bu alanda dünya genelinde en büyük ölçekli somut uygulamalardan birini başlatmış durumda. Sembolik bir adım değil — pazara erişim koşulu.
Mekanizma Nasıl İşliyor?
SB 707'nin temel mantığı şu: bir ürünü piyasaya süren marka, o ürünün kullanım ömrü sona erdiğinde ne olacağından da sorumludur. Üretip satmak, sorumluluğu tüketiciye ya da belediye atık sistemine bırakmak artık yeterli değil. Landbell USA'ya kayıt yaptıran markalar, kolektif bir tekstil geri kazanım sistemi için finansman sağlıyor. Sistem, California genelinde toplama noktaları kurarak toplanan materyallerin yeniden kullanılmasını, onarılmasını veya geri dönüştürülmesini organize ediyor. Her markanın katkı payı, California pazarına sunduğu ürün hacmine göre hesaplanıyor.
Endüstri bu süreci rahat karşılamadı. Amerikan Hazır Giyim ve Ayakkabı Birliği (AAFA), Mart 2026'da CalRecycle kararını mahkemeye taşıdı; dava hâlâ görülüyor. Bu dava yürürlüğü durdurmadı — markalar yine de kayıt yaptırmak zorunda. Dava ile uyum yükümlülüğü paralel yürüyor.
Kim Kapsamda, Kim Dışında?
Kapsam geniş tutuluyor: yetişkin ve çocuk giyimi, ayakkabı, mayo, üniforma, battaniye, perde, havlu, çarşaf ve yastık dahil ev tekstilleri. Eşik, küresel yıllık ciroda 1 milyon dolar — bu, küçük markaları değil, California pazarına ihracat yapan tüm orta ve büyük ölçekli üreticileri içine alıyor. Lüks markaların büyük çoğunluğu bu eşiğin çok üzerinde.
Lüks Markaların Gerçeği
SB 707, lüks markaları sürdürülebilirlik anlatısından değil, kural zorunluluğundan yakalıyor. Prada, Chanel, Hermès ya da Brunello Cucinelli'nin California pazarında satış yaptığı sürece kayıt yükümlülüğünden kaçış yok. Lüks sektörün bu düzenlemeye karşı geliştirdiği tepki ise tanıdık: 'Zaten dayanıklı ürünler üretiyoruz, bizim tekstilimiz uzun ömürlü.' Argüman kısmen doğru — ama EPR sistemi kullanım ömrünü değil, pazara sürülen ürün hacmini esas alıyor. Az ama pahalı ürün satan bir marka da sürülen ürün için sorumluluk taşıyor.
Sürdürülebilirlik artık anlatıların değil kayıt numaralarının meselesi.
Dünya Genelinde Nerede Duruyoruz?
California'nın ardından New York ayrı bir tekstil EPR çerçevesi hazırlıyor. AB'de Almanya'nın öncülük ettiği tekstil EPR modeli üye devletler arasında görüşme aşamasında. Fransa ise en eski modeli Refashion (eski adıyla Eco TLC) üzerinden yıllardır uyguluyor — Avrupa'daki ilk örnek. Bu parçalanmış düzenleme haritası, küresel markalara karmaşık bir uyum yükü bindiriyor. Her pazarın farklı eşiği, farklı PRO yapısı, farklı raporlama takvimi var. 1 Temmuz geçti. Kayıt yaptırmayan markalar şu an hukuki riskin tam ortasında.