Basel'den Venedik'e: Yazın Yavaş Sanat Takvimi

Haziranın son günlerinde sanat dünyasının nabzı Basel'de atıyor. Messeplatz'ın devasa salonlarında 43 ülkeden 290 galeri toplanmış; tuvalden heykele, videodan enstalasyona uzanan bir görsel bolluk sunuyor. Bu kalabalığın içinde nefesini tutup oyalanmak isteyenler için asıl durak ise Unlimited bölümü. Eva Jospin'in kartondan ördüğü orman, Zsófia Keresztes'in organik formlarla örülü tuhaf anıtları, Woody De Othello'nun gündeliği büyüten seramikleri… Hepsi yazın tüketen temposuna inat, bakışı yavaşlatmayı, bir eserin karşısında oyalanmayı öneriyor.

Unlimited'da Zamanın Heykeli

Art Basel'in Unlimited bölümü, müze ölçeğindeki işleriyle fuarın ticari ritminden uzaklaşıp bir sergi mekânına dönüşüyor. Bu yıl Matthew Barney'nin mitolojik anlatıları, Tracey Emin'in ham duygusallığı ve Theaster Gates'in toplumsal belleği kazıyan yerleştirmeleri, izleyiciyi yalnızca görmeye değil içinde kaybolmaya çağırıyor. Jospin'in 'Panorama' adlı karton ormanı, malzemenin sadeliğiyle ulaştığı anıtsallık arasında bir gerilim kuruyor; ışık kartonun oyuklarından süzülürken fuarın yapay aydınlatmasına meydan okuyan bir yaz gölgesi düşürüyor. Bu işler sanatın finansallaşmasına dair eleştirileri elbette unutturmuyor — Niki de Saint Phalle'in 1969 tarihli 'Grand Mural'i ya da Jeff Koons'un popüler kültür ikonları, piyasanın parlak yüzü olarak hemen yanı başımızda. Yine de Unlimited, metrekare fiyatının değil deneyimin süresinin konuşulduğu bir alan açıyor.

Bu temkinli tempo yalnızca fuarın bir köşesinde değil, yazın genel sanat ikliminde de kendini gösteriyor. Venedik Bienali, küratörü Koyo Kouoh'un erken ölümünün ardından onun kavramsal çerçevesine sadık kalarak 'In Minor Keys' başlığıyla yoluna devam ediyor. Minör tonlar; büyük anlatıların gölgesinde kalan sesleri, bastırılmış hikâyeleri ve duyulmadan süren direnişleri çağrıştırıyor. Türkiye Pavyonu'nda Nilbar Güreş'in 'A Kiss on the Eyes' sergisi tam da bu minör tonda ilerliyor. Göç, aidiyet ve toplumsal cinsiyet gibi ağır konuları gündelik malzemeler ve şiirsel bir dille, izleyicinin zihninde tortu bırakarak anlatıyor. Güreş'in işleri yaz sıcağında serin bir gölge gibi; bakmayı, düşünmeyi, belki de kendi önyargılarımızla yüzleşmeyi gerektiriyor.

Müzede Zamanın Katmanları

Bu estetik büyük müzelerin programlarına da sızmış durumda. Londra'daki Victoria and Albert Museum'un sonbaharda açacağı 'Constantinople to Istanbul: One City, Two Empires' sergisi, bir şehrin 1600 yıllık kültürel katmanlarını 200'den fazla eserle gözler önüne serecek. Sergi, kolonyalist müze koleksiyonlarının iadesi tartışmasını alevlendirme potansiyeli taşısa da bir şehrin hafızasını parça parça okumaya davet eden bir arkeolojik kazıyı andıracağa benziyor. Tate Modern ise Tracey Emin'in 'A Second Life' retrospektifiyle sanatçının kırılganlığını ve hayatta kalma güdüsünü, yaz ışığının acımasız netliğinde değil, loş bir iç hesaplaşmanın alacakaranlığında sunuyor. Emin'in işleri, aşırı teşhir çağında mahremiyetin ne kadar radikal olabileceğini hatırlatıyor.

Sonbaharın Habercisi: 90'ların Kültürel Kırılması

Yazın bu duruşu, sonbaharın hızlı temposuna bir hazırlık gibi. Tate'in ekimde açacağı 'The 90s' sergisi, Britanya'da sanatın, modanın ve fotoğrafın birbirine karıştığı o kaotik on yılı yeniden ziyaret edecek. Sergi şimdiden, dönemin enerjisini nostalji tuzağına düşmeden bugüne nasıl taşıyacağını merak ettiriyor. Oysa yaz bize tam da bunu öğretiyor: Geçmişin katmanlarını, tıpkı İstanbul sergisindeki gibi, sabırla kazımak; güncelin parıltısında, Basel'deki karton ormanda olduğu gibi, ışığın ağırlığını hissetmek. Bienaller, fuarlar ve retrospektifler gelip geçiyor; geriye, bir eserin önünde ayağımızı sürüdüğümüz, saate bakmayı unuttuğumuz o birkaç dakika kalıyor. Bu yavaşlık fuar girişinde satılmıyor; onu ancak kalabalığın ortasında durup kendimize ayırabiliyoruz.