Venedik'e Kesilen Para: AB'nin 2 Milyon Eurosu ve Kurumsal Masumiyet Efsanesi

22 Temmuz'da Avrupa Komisyonu, 61. Venedik Bienali'ne aktarılması gereken 2 milyon Euro'luk hibeyi resmen askıya aldı. Gerekçe: Rusya pavyonunun dört yıllık aradan sonra Arsenale'ye geri dönmesi. Bu hamle aylar önce ilan edilmişti; öyle de oldu. Bienal meydan okumayı seçti; Avrupa da parasını çekti. Ortada kalan şey, bir sanat kurumunun evrensel katılım söylemiyle hangi siyasayı örtbas ettiği sorusudur.

Bir Pavyonun Ardındaki İsimler

Rusya pavyonunun komiseri Anastasia Karneeva, rastgele seçilmiş bir sanat yöneticisi değil. Babası Nikolay Volobuyev, eski bir FSB generali ve şu an devlet savunma şirketi Rostec'in genel müdür yardımcısıdır. Karneeva'nın ortak kurucusu olduğu Smart Art şirketi 2019'da pavyonun on yıllık yönetim sözleşmesini aldı; bu şirketin diğer ortağı Ekaterina Vinokurova — Dışişleri Bakanı Sergei Lavrov'un kızı. Bu ayrıntılar komplo kurmak için değil, bir kültür kurumunun kime ait olduğunu sormak için gerekli. Temsil ettiğiniz şeyi bilmek, o temsili ciddiye almanın önkoşuludur.

Pussy Riot, Venedik'in bu kararını Mart ayında kamuoyu önünde kınadı. Ukrayna hükümeti Karneeva ve dört kolektif üyesini kültürel propagandacı olarak nitelendirip yaptırım listesine aldı. Avrupa Parlamentosu üyelerinin bir bölümü Komisyon'a açık mektup yazdı. Tüm bunlar olurken Bienal yönetimi sansürsüz platform olmayı savunmayı seçti.

Bienal Başkanının Koeksistans Argümanı

Bienal Başkanı Pietrangelo Buttafuoco, pavyonu kapatmama kararını gezegen genelinde bir birlikte varoluş mekânı olma misyonuyla savundu. Kulağa güzel geliyor — ta ki bu birlikte varoluş çerçevesinin, etkin bir işgal sürecinde devlet çıkarlarını temsil eden bir kurumu sahneye koyduğunu hatırlayana kadar. Bienal'in AB kararına itiraz edeceği de biliniyor. Buttafuoco'nun ima ettiği, sanatın siyaset üstü olduğudur; bu ise en yıpranmış ve en konforlu yalandır.

Tarafsızlık Kimin İşine Yarar

Sanat kurumlarının tarafsızlık söylemi genel olarak statükoya hizmet eder. İklim felaketini finanse eden petrol şirketleri sponsorluk yaptığında kültürün evrenselliğinden söz edilir; işgal altındaki bir ülkenin karşı cephesini temsil eden yapı sahnede yer aldığında diyalogdan. Bu dili yıllardır duyuyorum. Art washing ile küresel sahne söylemi aynı ailededir: ikisi de kurumların kendi çıkarlarını ilke kisvesi altında sunma biçimidir.

Asıl soru şu: 2 milyon Euro bir Bienal bütçesinde gerçekten belirleyici mi? Büyük ihtimalle değil. Ama AB'nin bu kararı, müzakere edilebilir bir kırmızı çizginin artık fiili baskı mekanizmasına dönüştüğünü gösteriyor. Kültür kurumlarının sponsorluk etik standartları teorik belgelerden çıkıp somutlaşıyor. Bu, sanat dünyasının on yıldır ertelediği bir hesabın başlangıcıdır.

Kouoh'un Minor Keys'i ve Siyasi Gürültü

61. Venedik Bienali, geçen yıl hayatını kaybeden Koyo Kouoh'un In Minor Keys temasıyla açıldı. Küçük sesleri, fısıldamak zorunda kalanları merkeze alan bir küratöryel duruş. Ironisi şu: bu çerçeve serginin içinde var; ama sergiyi çevreleyen kurumsal gerçek büyük devletlerin küçük kurumlar üzerindeki baskısını gösteriyor. Rusya pavyonundaki sanatçıların bireysel pozisyonları ne olursa olsun — bazıları eleştirel üretim yapıyor da olabilir — söz konusu mekanizmanın kime ait olduğu değişmiyor.

Venedik her zaman çelişkilerin sahnesiydi. Ama bu denli çıplak pek değildi: Bir yanda susturulmuş seslere adanmış bir tema; öte yanda devlet gücünü pekiştiren bir kurumla aynı avluda sergi açmanın getirdiği meşruiyet. Bienal bu gerilimi çözmek yerine koeksistans diyerek geçiştiriyor. AB ise parasını çekerek pozisyonunu netleştiriyor. Kimin argümanı daha dürüst olduğuna okuyucu karar verir.