Sinema
Kesilen Otuz Dakika: Dances With Wolves Locarno'ya Dört Saatiyle Geliyor
1990'da bir distribütörün ticari kaygısıyla budanan Kevin Costner western'i, Locarno'nun Piazza Grande'sinde nihayet tamamlanmış haliyle perde buluyor. Restorasyon bir nostalji değil, bir soru: bir film kimin elinde biter?
Orion Pictures'ın 1990'daki talebi basitti: dört saati ikiye indirin. Kevin Costner direndi, müzakere etti, sonunda 181 dakikayla uzlaştı. O kesilen yaklaşık otuz dakika, bir kurgu masasının bir köşesine bırakıldı — ne kayboldu, ne de var oldu. Locarno Film Festivali, bu Ağustos'ta o görüntüleri Costner'ın tanımladığı 'kesin versiyon' olarak Piazza Grande'nin açık gökyüzü altında izleyiciyle buluşturuyor.
Bu bir restorasyon haberi, ama beni asıl düşündüren başka bir şey: bir filmin ne zaman 'bittiğine' kim karar verir? Zürih'li Cinegrell laboratuvarı ve Locarno Heritage projesinin ortaklaşa gerçekleştirdiği 4K baskı, teknik olarak kusursuz olabilir. Ama bir distribütörün kestiği, yönetmenin sonradan 'yanlış' olarak tanımladığı, izleyicinin hiç görmediği anlar — bunlar gerçekten o filmin parçası mıydı, yoksa başka bir filmin taslağı mı?
Distribütörün Makası ve Sinema Tarihinin Kayıp Sahneleri
Costner'ın western'i, yalnızca kişisel bir vaka değil. Sinema tarihinde distribütör müdahalesinin yönetmenin vizyonunu şekillendirdiği örnekler bir liste değil, neredeyse ayrı bir tür olarak inceleme istiyor: Terry Gilliam'ın Brazil'i, Erich von Stroheim'ın Greed'i, Orson Welles'in The Magnificent Ambersons'ı. Bu listeye Dances with Wolves'u eklemek onu farklı bir kategoriye taşıyor: söz konusu olan bir sanat filmi değil, yedi Oscar kazanmış, Kuzey Amerika'nın yerli halklarına anaakım sinemanın o ana kadar tanımadığı bir yer açmış bir film.
Mevcut bilgilere göre restorasyon, özellikle Lakota karakterlerinin iç yaşamını derinleştiren ek sahneler içeriyor — ki bu bilgi, filmin neye niyetlendiğini ve neyin ticari bir risk olarak görüldüğünü aynı anda söylüyor. Costner'ın Lakota kabilesiyle ilişkisini kuran süre uzadıkça, filmin batı mitosunu parçalayan boyutu güçleniyor. Orion'un kestiği şey anlatı değil, bir bakış açısıydı.
4K'nın Vaat Ettiği ve Söz Edemeyeceği
Cinegrell'in dijital restorasyonu, görüntüdeki grain yapısını koruyarak çalışmış. Bu detay önemli: çoğu dijital müdahale greni 'gürültü' olarak okur ve temizler; oysa grain, 35mm filmle çekilen bir yapıtta sinematografın ışıkla kurduğu ilişkinin doğrudan izi. Dean Semler'in çektiği Büyük Ovalar görüntüleri — aşırı geniş açılı planlar, ufkun her zaman devasa olduğu ölçek kararları — bu granüler doku olmadan başka bir anlam taşır. Locarno, restorasyon kararlarında bu hassasiyeti gözettiğini söylüyor.
Bir distribütörün ticari bir tehdit olarak gördüğü otuz dakika, bugün Locarno'nun en büyük ekranında yerini buluyor. Bu kendi başına bir şey söylüyor.
Locarno'nun Arşiv Tutkusu
Locarno'nun Histoire(s) du Cinéma bölümü, sıradan bir retrospektif değil. Festival burada net bir editoryal tutum alıyor: arşivden seçtiği her film, hem sinema tarihine dair bir yorum hem de güncel festival izleyicisine iletilen bir mesaj. Dances with Wolves'u bu bağlamda seçmek, saf nostalji değil — distribütör sisteminin tarihsel müdahalelerini sorunsallaştıran bir programlama kararı.