Vaadin Kırıldığı An: James Gray'e Bir Ömür Boyu

9 Ağustos akşamı, Locarno'nun Piazza Grande'sindeki o kalabalıkta bir şey olacak. James Gray sahneye çıktığında elinde bir ödül değil, bir kariyer özeti taşıyacak; Giona Nazzaro'nun ona layık gördüğü unvan zaten her şeyi söylüyor: 'Amerikan sinemasının son büyük romancısı.' Bu tanım hem doğru hem de biraz acımasız. Çünkü Gray, on yıllardır kendi dilini Hollywood'un tam ortasında, stüdyo baskısına sırtını dönerek değil aksine bu baskıyla boğuşarak kurdu ve bu mücadelenin izleri her filminde çatlak gibi görünür.

Paper Tiger, Cannes'ın bu yılki resmi yarışma programından çıktı ve Neon'un Kuzey Amerika dağıtımına girdi. Film, 1986 Queens'inde başlıyor: Rus mafyasının inşaat sektörüne nüfuz ettiği, İtalyan mafyasının çekilmekte olduğu o belirsiz eşikte. Irwin ve Hester Pearl (Miles Teller ve Scarlett Johansson) iki çocuklu, parasını zar zor çıkaran sıradan bir çifttir. Irwin'in kardeşi Gary (Adam Driver) kapıya dayandığında getirdiği teklif 'fazla iyi görünüyor' — ve Grayci evren içinde fazla iyi görünen her şey, bir tuzaktır.

Suç Değil, Sınıfın Kırıldığı Yer

Gray'i diğer Amerikalı yönetmenlerden ayıran şey, suç filmini ne bir adrenalin makinesi ne de bir ahlak dersi olarak kullanması. Onun için suç, sınıfın, göçün ve nesiller arası vaadin kırıldığı anın metaforudur. Little Odessa'dan (1994) We Own the Night'a (2007), Two Lovers'dan (2008) Armageddon Time'a (2022) kadar her filmde aynı soru döner: Bir adam kendisini kuşatan sistemle nasıl başa çıkar ve bu süreçte ne kaybeder? Paper Tiger bu soruyu 1986'ya gömer — Reagan döneminin sahte bolluk propagandasının altında sıkışmış bir ailenin gözünden.

Adam Driver bu filmde Gray'in önceki kadrosundaki Joaquin Phoenix boşluğunu dolduruyor; ama Phoenix'in o içe çöken, kaygıya gömülü enerjisinden farklı bir şey veriyor. Driver'ın Gary'si dışa patlamalı, sahte bir güvenden beslenen ve tam da bu yüzden tehlikeli. İki kardeş arasındaki sahne dinamiği — Teller'ın Irwin'i çekingen, neredeyse pasif; Driver'ın Gary'si hamle hamle sürükleyici — Gray'in uzun diyalog sahnelerindeki o eski ustasını hatırlatıyor. Johansson ise ilk başta arka planda gibi görünen ama filmin son perdesini taşıyan o karakteri, bir beyin tümörü teşhisiyle birdenbire tüm anlatının ağırlık merkezine yerleşiyor.

Locarno'nun Resmi Tasdiki

Locarno bu ödülü Gray'e Avrupa'nın çoktan verdiği bir kararı resmileştirerek veriyor. Hollywood onun Lost City of Z'yi (2016) ve Ad Astra'yı (2019) büyük bütçeyle besledi, ama asıl eleştirel kıymeti her zaman kıtanın bu yakasında birikti. Cannes onun küçük ölçekli, Queens'e sıkışmış filmlerini tutarlı biçimde programladı; Cahiers du Cinéma yıllarca onun adını listelerinin üst sıralarına taşıdı. Kariyer Leoparı bu birikimin tasdiki.

Piazza Grande'de ödülün ardından Paper Tiger'ın gösterimi yapılacak. Gray'in 9 Ağustos akşamı o kalabalık meydanda hangi cümleyle konuşacağını bilmiyorum — ama yıllar önce bir röportajda söylediği şey aklıma geliyor: 'Her filmim aslında aynı filmin farklı bir versiyonu.' Bir kariyer ödülünün anlamı tam da bu sürekliliği görünür kılmakta: Gray otuz yılı aşkın süredir aynı kırığı, farklı kılıklarla, sabırla ve inatla kamerasına alıyor.

We Own the Night ve Two Lovers, festivalde de gösterilecek. Bu iki filmi yan yana koymak, Gray'in o dönem nasıl bir yoğunlaşma içinde olduğunu hatırlatıyor. 2007'nin gece vardiyasındaki yorgun polis memuru ile 2008'in iki kadın arasında sıkışmış müzisyeni arasında sadece bir yıl var; ama o yıl içinde Gray, Amerikan şehir melankoli sinemasının en yüksek iki noktasını üst üste koydu. Paper Tiger ise bu külliyata bir kanat ekliyor: daha sert, daha sentimental ve belki de daha dürüst.