Sanat & Müzayede
Venedik'in Küskün Jürisi: 61. Bienal Ödüllerini Halk Seçti
Koyo Kouoh'un vasiyeti olarak sahnelenen 'In Minor Keys', jürinin toplu istifasıyla dönüştü.
Koyo Kouoh, 10 Mayıs 2025'te öldüğünde geride bir sergi tasarısı bırakmıştı. Başlığı 'In Minor Keys' — küçük perdeler, bastırılmış sesler, hâkim notanın dışına düşen her şey. La Biennale di Venezia, ailesiyle koordineli biçimde bu tasarıyı hayata geçirmeye karar verdi. Böylece 61. Venedik Bienali, 9 Mayıs 2026'da bir vasiyetle başladı.
Daha açılış günleri başlamadan beş kişilik uluslararası jüri toplu istifa etti. Gerekçe netti: Rusya ve İsrail'in uluslararası mahkeme kararları göz önünde bulundurulduğunda bu ülkelerin altın aslan yarışmasına dahil edilmesi kabul edilemezdi. La Biennale bu talebi reddetti. Jüri çekildi. Ödüller ziyaretçi oylarıyla belirlendi — bienali 137 yıllık tarihinde ilk kez halk jürisi seçti.
Şimdi herkes bu krizi yorumluyor. Bir cepheden şikâyet: 'Bienal politikleşti.' Öte yandan: 'Bienal nihayetinde dürüst oldu.' Her iki okumayı da kolayca anlıyorum ve her ikisini de yetersiz buluyorum. Sanat kurumlarının siyasi krizlere aldığı tutum her zaman hem geç hem yarım olmuştur. Jürinin istifası, bu yarımlığı sisteme göre değil, bireylere göre çözmek isteyen bir hamledir — erdemli, ama yapısal hiçbir şeyi değiştirmeyen.
Küçük Perdeler, Büyük Bir Boşluk
Kouoh'un seçtiği 110 sanatçı sahneye çıktı; Giardini, Arsenale ve Venedik'in kıvrımlı sokaklarına yayılan geniş bir coğrafyada. Küratörün niyeti, egemen söylemlerin gölgesinde kalan seslere yer açmaktı — coğrafi çevre, dilsel azınlık, cinsiyetin kenarında kalan bedenler. 'Minor Keys' yalnızca müzikal bir metafor değil, kimin konuştuğunu ve kimin dinlenildiğini soran bir çerçeve.
Kouoh bu soruyu sormaya layık birisiydi: Kamerunlu-Senegalli bir küratör olarak Zeitz MOCAA'yı dünyanın ilk büyük Afrika çağdaş sanat müzesi haline getirdi; Afrika sanatının Batılı kurumların merakına bağımlı kalmadan kendi tarihi yazabileceğini savundu.
Yedi ülke bu bienale ilk kez girdi: Gine, Ekvator Ginesi, Nauru, Katar, Sierra Leone, Somali, Vietnam. Vaticano Pavyonu Hans Ulrich Obrist ve Ben Vickers küratörlüğünde Patti Smith, Brian Eno, Jim Jarmusch gibi isimleri bir araya getirdi.
Jürinin çekilmesi bienali kurtarmadı ama kurtarılamaz olanın nerede durduğunu harita üzerinde işaretledi.
Altın Aslan'ın ödüllendirileceği geleneksel jüri mekanizması çöktüğünde organizasyon ziyaretçi oylamayı devreye soktu. Bu karar ikili bir ironiye kapı araladı: Bienali her yıl 'sanat dünyasının demokratikleşmesi' söylemiyle tanımlayan kurumlar, tam da o demokratikleşmeyi somutlaştırmak zorunda kalınca bunun ne anlama geldiğini bilmez hale geldi.
Kouoh'un vasiyetine en büyük ihanet, onun ölümüyle de, jürinin istifasıyla da, Rusya ve İsrail tartışmasıyla da değil, bütün bu gürültü arasında 110 sanatçının işine yeterince bakılmamasıyla gerçekleşti. 'In Minor Keys' hâlâ 22 Kasım'a kadar açık.